1

2

3

4

5

 

Jak stwierdzić, czy niemowlę otrzymuje właściwą ilość pożywienia?

Po pierwsze niemowlę nie chce więcej wypijać. Jest zadowolone, aczkolwiek trzeba zaznaczyć, że nawet, jeśli plącze, to przyczyną może być także powietrze w żołądku, kolka, odczucie osamotnienia lub inne powody, a nie tylko brak pokarmu. Przyrost wagi ciała jest zadowalający, a stolce zwykle prawidłowe. Niemowlę, które dostaje za mało pokarmu, może połykać powietrze, dużo płakać i cierpieć dolegliwości z powodu nadmiernej ilości powietrza w żołądku, a nawet wymiotować. Zwykle jednak główną wskazówką świadczącą o niedostatecznej ilości pokarmu jest słaby przyrost wagi i zaparcie z oddawaniem bardzo twardych stolców. Niemowlę głodzone (niedobór większego stopnia) oddaje stolce luźne, zielone, zawierające jednak mniej śluzu niż niemowlę karmione piersią, które wysysa za mało pokarmu od matki.

Sporządzanie mieszanek

Istnieją poważne różnice między mlekiem krowim a kobiecym. Mleko krowie zawiera 3 razy więcej sodu (soli) i dlatego ważne jest, aby stosować się do instrukcji na opakowaniu (żeby nie było za gęste). Nerki noworodków są niedojrzałe. Zwykle wydalają one nadmiar sodu z moczem, lecz gdy niemowlę zachoruje na zapalenie dróg oddechowych, biegunkę lub inną chorobę z wysoką gorączką, traci wówczas tyle płynu inną drogą, że nie ma go w dostatecznej ilości dla wydalenia sodu przez nerki. Podnosi się wtedy stężenie sodu we krwi, co może dać groźne następstwa włącznie z uszkodzeniem mózgu l. Innym następstwem nadmiaru soli w mleku jest prawie stały płacz dziecka z powodu pragnienia. Matki skłonne są doszukiwać się przyczyny tego płaczu w głodzie, podają więc więcej mleka, co oczywiście nasila płacz lub przedłuża go. W żadnym wypadku nie należy nasypywać z czubkiem mleka w proszku do miarek dołączonych do opakowania ani nie ugniatać go w miarce lub łyżeczce. Po napełnieniu należy nadmiar proszku zsunąć, tak aby powierzchnia jego była płaska. Należy też ściśle trzymać się przepisów co do ilości wody i proszku, aby nie było za dużo proszku w stosunku do wody. Niemowlętom do 6 miesiąca życia trzeba podawać mleko krowie rozcieńczone, ponieważ zwykłe mleko może powodować zaparcie i zaburzenia trawienia. Mleko krowie różni się swym składem chemicznym od mleka kobiecego i w zetknięciu z kwasem solnym w żołądku tworzy większe kłaczki niż mleko kobiece, a niekiedy zbija się w gęstą masę zatykającą światło jelita. Dlatego też starano się wprowadzić w skład mieszanek dla niemowląt różne modyfikacje, aby uczynić mleko krowie łatwiej strawnym. Jedną z tych metod jest proszkowanie mleka, inną znów rozcieńczenie zwykłego mleka krowiego wodą i dodawanie cukru. Włożyliśmy wiele wysiłku, aby przekonać Czytelników, że żywienie niemowląt nie jest skomplikowane. Trzeba jednak przestrzegać pewnych zasad, aby uniknąć błędów. Są one następujące: W Polsce produkowane jest — specjalnie dla niemowląt — mleko w proszku pod nazwą „Bebiko” i „Laktowit”, zawiera odpowiednio mniej sodu. Ponieważ rodzaje mieszanek stosowanych w Anglii są niedostępne u nas, zaś produkowane w Polsce mieszanki są odmienne, a ponadto sposób żywienia niemowląt zalecany przez autorów wykazuje także pewne różnice w porównaniu z zalecanym w Polsce, pominięto odpowiednie podrozdziały i tabele. Zgodnie z zaleceniami Instytutu Matki i Dziecka w Polsce zasady żywienia niemowląt opracowane są w następujących książkach, które radzimy matkom bezwzględnie przestudiować: 1. Witkowska S.: Odżywianie niemowląt i dzieci starszych. PZWL, Warszawa 1986 r.; 2 Szotowa W.: Żywienie i pielęgnowanie noworodka i niemowlęcia. PZWL.; ostatnia pozycja ukazuje się co roku i jest dostępna w rejonowych poradniach dziecięcych. Trzeba ustalić, ile dziecko powinno ważyć, to znaczy ustalić przeciętną wagę ciała dla dzieci w jego wieku, które miały tę samą wagę urodzeniową, co twoje dziecko. Można to w przybliżeniu obliczyć, dodając do wagi urodzeniowej przez pierwsze 3 miesiące 170 g na każdy tydzień życia. Tak np. niemowlę ważące po urodzeniu 3600 g powinno w 7 tygodniu życia ważyć 3600 g + 1190 g (czyli 7 x 170 g) = 4790 g. Można tu oczywiście dla wygody stosować zaokrąglenia, gdyż zbytnia dokładność jest raczej zbędna, a nawet niewskazana. Staraj się przyrządzać mieszanki mleczne ściśle wg przepisów podanych w odpowiednich podręcznikach lub na opakowaniach mleka sproszkowanego.

Wybór mieszanki

Do karmienia niemowląt próbowano mleka od różnych zwierząt, takich jak: krowa, osioł, koza, wielbłąd, lama, karibu, suka, klacz, owca, renifer i bawół. Najbardziej zbliżone do ludzkiego jest mleko ośle i dlatego stosowano je szeroko w Paryżu w ubiegłym wieku. W niektórych krajach karmi się: niemowlęta mlekiem bezpośrednio od oślicy lub kozy, stosując różne urządzenia zabezpieczające niemowlę przed urazem. W średniowieczu karmiono niemowlęta chlebem moczonym w mleku, rosole lub nawet w piwie, lecz prawie wszystkie niemowlęta tak karmione umierały. W naszym kraju jedynym mlekiem stosowanym w karmieniu niemowląt; nie otrzymujących mleka kobiecego jest mleko krowie. Jest ono dla niemowląt względnie odpowiednie, pod warunkiem, że jest właściwie przyrządzone. Większość matek woli jednak zamiast mleka w płynie stosować mleko sproszko­wane, gdyż jest ono łatwe do przechowywania. Asortyment mleka sproszko­wanego jest dość duży i dlatego wybór dla matek bywa trudny. Naszym zdaniem rodzaj mleka sproszkowanego jest obojętny i nigdy nie ma potrzeby przerzucać się z jednego mleka sproszkowanego na inne, aby znaleźć najbardziej odpowiednie dla dziecka. Jedne matki są przekonane, że mleko A „nie służy”, gdy mleko B jest dlań odpowiednie; inne są akurat odwrotnego zdania. Różnice są tak nieistotne, że można przyjąć wszystkie rodzaje mleka w proszku za odpowiednie dla niemowląt. Jedynie ceny mogą być różne i niektóre z gatunków mleka są łatwiejsze do przyrządzania. Nie popełnisz błędu, wybierając pierwsze lepsze mleko. Niektóre mleka w proszku zawierają dodatek cukru.

Wyposażenie

Na niezbędne wyposażenie składają się: butelki do karmienia, lejek, smoczki do butelek, naczynie z podziałką (jeśli nie ma butelek z podziałką), szczotka do mycia butelek i odpowiednie naczynka szklane (jak do leków) do nakrywania smoczków po sporządzeniu mieszanki i wlaniu jej do butelki. Butelki do karmienia, smoczki i wszystko, co styka się z mlekiem, musi być idealnie czyste i jałowe przed użyciem, ponieważ przy karmieniu sztucznym istnieje zawsze ryzyko zakażenia niemowlęcia wskutek niezbyt starannego obchodzenia się z pokarmem i naczyniami, co może być przyczyną ostrego zakażenia przewodu pokarmowego (biegunka i wymioty). Pod tym względem przesada nie jest rzeczą naganną. Butelki i smoczki do karmienia wyjaławia się przez moczenie w płynach dezynfekcyjnych zawierających podchloryn lub przez gotowanie. Obie metody są skuteczne. Smoczki i butelki przed wyjaławianiem w płynie dezynfekcyjnym należy umyć szczotką i wypłukać. Płyn dezynfekcyjny zmienia się co 24 godziny. W Polsce zalecane są inne zasady postępowania z butelkami i smoczkami. Butelki po użyciu należy spłukać dokładnie wodą w celu usunięcia resztek mieszanki, następnie wewnątrz i zewnątrz umyć szczotką w ciepłej wodzie o temp. 45°C. Jeżeli wyjaławianie odbywa się przez gotowanie, należy smoczek i butelkę starannie wypłukać zaraz po karmieniu. Mleko daje się o wiele łatwiej usunąć z powierzchni smoczka i butelki zaraz po karmieniu. Następnie należy starannie wyszorować szczotką butelkę od wewnątrz, wypłukać w płynie zawierającym detergent i następnie dokładnie wypłukać wodą. Smoczek należy odwrócić na drugą stronę (wynicować) i starannie umyć, wyciskając wodę przez otwór do ssania. Butelki należy następnie wstawić do większego naczynia, zanurzyć je całkowicie w wodzie i gotować 10 minut. Można gotować równocześnie kilka butelek lub innych naczyń szklanych, a potem trzymać je w naczyniu do gotowania, zdejmując w razie potrzeby pokrywkę. Smoczki zaleca się gotować oddzielnie przez 3 minuty i następnie odlać wodę po gotowaniu, gdyż w ten sposób przedłuża się ich trwałość. Do mycia butelek należy używać oddzielnej szczoteczki i często ją gotować. Nie wolno jej przeznaczać do innych celów. Przed przystąpieniem do przygotowywania mieszanki z mleka należy dokładnie umyć ręce. Zwracamy uwagę, by opakowanie mleka w proszku zamknąć starannie zaraz po pobraniu proszku. Mleko w proszku najlepiej wyjmować z opakowania miarką (w kształcie łyżeczki) znajdującą się w opakowaniu. Łyżeczki do herbaty nie nadają się do odmierzania, gdyż są one bardzo różnej wielkości. Mleko w proszku należy rozpuszczać w odpowiednim naczyniu z podziałką, uprzednio wygotowanym. Mieszamy z innymi dodatkami w wygotowanym do tego celu naczyniu z podziałką lub w garnuszku i roz­puszczamy w przegotowanej wodzie z imbryka, uważając, by nie tworzyły się grudki. Następnie po umyciu rąk rozlewa się mieszankę do butelek. Na butelkę nakłada się smoczek i nakrywa naczyniem szklanym do leków lub kieliszkiem. Potem umieszcza się butelkę z mlekiem w chłodnym miejscu lub w lodówce, jeśli ją posiadamy, do czasu spożycia. Przyjęło się podgrzewać mieszankę przed podaniem jej niemowlęciu w garnku z ciepłą wodą, ale nie jest to konieczne. Niemowlęta zupełnie dobrze znoszą chłodne mleko. Jeśli do sporządzenia mieszanki używa się zwykłego mleka krowiego, należy je przedtem przegotować, jednakże zbyt długie gotowanie nie jest bezpieczne, gdyż mleko przez wyparowanie ulega zbytniemu zagęszczeniu. Gotowanie należy ograniczyć do 2 minut. Następnie trzeba przelać mleko z garnka bezpośrednio do butelek uprzednio wygotowanych, dodać cukru oraz przegoto­wanej wody i wymieszać. Zanim rozpocznie się karmienie, należy sprawdzić, czy otwór w smoczku jest dostatecznie duży. Jedną z najczęstszych przyczyn nadmiernej ilości powietrza w żołądku u niemowląt karmionych sztucznie jest za mały otwór w smoczku. Gaz znajdujący się w żołądku niemowlęcia to połknięte powietrze, a nie gaz wytworzony w jego żołądku. Dlatego im dłużej niemowlę jest karmione, tym więcej połyka powietrza. Jeśli otwór w smoczku jest zbyt mały, karmienie trwa długo i w ten sposób dużo powietrza dostaje się do żołądka^ wskutek czego dziecko może wymiotować; może się także zmęczyć długotrwałym karmieniem i przez to wypijać niedostateczną ilość mleka. Czym parokrotnie wypłukać pod bieżącą wodą. W ten sposób umyte butelki wkłada się do naczynia z wodą. Tak aby były całkowicie zanurzone, i gotuje około 2030 minut. Smoczki należy bezpośrednio po użyciu starannie wypłukać. Następnie myje się je starannie pod bieżącą wodą, kilkakrotnie spłukuje, po czym gotuje w wodzie przez około 10 minut i wodę odlewa. Po wygotowaniu przetrzymuje się smoczki w wygotowanym, suchym naczyniu pod przykryciem. Naczynia i sprzęt pomocniczy (lejki, szczotki, tarki, sitka) należy wyparzyć. Nie powinno się używać naczyń z tworzyw sztucznych. Nie zaleca się detergentów do zmywania lub płynów detergencyjnych do wyjaławiania. W warunkach szpitalnych obowiązują odrębne przepisy. W Polsce nie ma na ogół poważniejszej różnicy w pojemności łyżeczki do herbaty i dlatego dopuszczalne jest u nas posługiwanie się tego rodzaju miarką. Smoczek często zatyka się mieszanką z mleka sproszkowanego, i dlatego przed każdym karmieniem należy sprawdzić jego drożność. Robi się to po prostu przez odwrócenie butelki smoczkiem w dół. Jeśli otwór w noc jest dostatecznie duży, mieszanka zaczyna wyciekać kroplami, a nawet prawie strumieniem bez potrzeby potrząsania butelką lub ściskania smoczka. Jeśli otwór jest za mały, należy go poszerzyć za pomocą igły rozgrzanej do czerwoności, wetkniętej drugim końcem w korek. Za duży otwór powoduje zachłystywanie się i krztuszenie z powodu zbyt dużej ilości mleka przy połykaniu. Karmienie butelką nie powinno trwać dłużej niż 10 do 15 minut. Najbardziej prawdo­podobną przyczyną przedłużania się karmienia powyżej tego czasu jest zbyt mały otwór w smoczku. Widzieliśmy wiele niemowląt, u których zawartość powietrza w żołądku i jego odbijanie spowodowane było karmieniem trwającym 45 do 60 minut.

Jak długo karmić piersią? Kiedy rozpocząć odstawianie od piersi?

Nie ma w tym względzie ścisłych reguł, lecz istnieje uzasadnione przypuszcze­nie, że należy odstawiać niemowlę od piersi, gdy skończy 45 miesięcy życia, lub gdy osiągnie 7,25 kg wagi. Jest to uzasadnione tym, że im dłużej będziesz zwlekać z odstawieniem niemowlęcia od piersi, tym trudniej będzie mu się przystosować do przyjmowania nowego rodzaju pożywienia. Jeżeli odłożysz odstawienie od piersi do 9 lub 10 miesiąca życia, może wystąpić u niemowlęcia niedokrwistość. Wspomniano o wadze ciała 7,25 kg, ponieważ niemowlę o tej wadze wymaga do przeciętnego przyrostu wagi ciała około 1100 ml mleka na dobę, a jest niepożądane pozwolić mu wypijać o wiele więcej niż wypijałoby od matki. Jeżeli chcemy do karmienia wprowadzić przetarte jarzyny lub mięso przed czwartym miesiącem życia, można to uczynić np. w 2 lub 3 miesiącu albo wcześniej, według własnego uznania. Jeśli po kilku tygodniach karmienia piersią występuje niedobór mleka, lepiej wprowadzić różne gęste potrawy niż dodawać mleko sproszkowane lub krowie. W Polsce powszechnie przyjęty jest schemat żywienia niemowląt opracowany przez Instytut Matki i Dziecka. Wszelkie odstępstwa od tego schematu należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym dziecko. Niektórzy (ale nie wszyscy) uważają, że lepiej nie wprowadzać mleka krowiego lub innych potraw przed ukończeniem 4 miesięcy życia ze względu na niebezpieczeństwo uczulenia, np. w postaci wyprysku skórnego. Należy to niewątpliwie brać pod uwagę, jeżeli istnieje poważne obciążenie rodzinne chorobami alergicznymi (np. wyprysk skórny lub astma u jednego z rodziców albo u rodzeństwa), ale w wielu przypadkach, jeśli brak mleka w piersi, nie można uniknąć wprowadzenia innych mieszanek. Jeżeli z jakiegokolwiek powodu zachodzi konieczność nagiego odstawienia od piersi, nie ma podstaw do twierdzenia, że może to wpłynąć ujemnie na psychikę niemowlęcia. Nie ma na to żadnych dowodów.

Jak długo należy utrzymywać karmienie o godzinie 10 wieczorem?

Zależy to od niemowlęcia. Niektóre niemowlęta, które ukończyły 4 miesiące życia, budzą się same na posiłek późnym wieczorem, inne robią to jeszcze przez kilka dalszych tygodni. Jeżeli twoje niemowlę późnym wieczorem śpi, to sama powinnaś zdecydować, czy budzić je na posiłek, czy nie. Niemowlęta do 3 miesiąca życia na ogól nie przesypiają całej nocy, jeśli nie nakarmi się ich późnym wieczorem. U niektórych to się zdarza, ale należą one do wyjątków. Gdy niemowlę skończy 3 miesiące (lub jeśli chcesz, to wcześniej), warto jest spróbować pozwolić mu przespać całą noc. Jeśli obudzi się w nocy, powinnaś się po prostu pogodzić z sytuacją i powtórzyć eksperyment za 2, 3 tygodnie. Jest to metoda prób i błędów. Wiele matek, które w ogóle nie próbują eksperymentować, popełnia błąd, w rezultacie którego niemowlę karmione jest jeszcze po godzinie 10 wieczorem w wieku 7, 8 miesięcy.

Bliźnięta

Niektóre matki są w stanie karmić równocześnie dwoje bliźniąt. Jest to sposób lepszy od wszystkich innych. Matka podtrzymuje jedną ręką główkę każdego z bliźniąt, podczas gdy tułów znajduje się z boku — oparty na poduszce lub kanapie. Nogi dzieci znajdują się z tyłu za matką. Stosowanie karmienia „na żądanie” jest polecane, jeśli bliźnięta nie zmuszają do karmienia w tym samym czasie. Jeżeli nie karmi się ich równocześnie, to może się zdarzyć, że jedno z nich w czasie oczekiwania na posiłek czuje się głodne. Należy robić wszystko w tym kierunku, by karmić je w czasie w przybliżeniu odpowiadającym im obojgu. Trudno zdecydować, co należy robić w sytuacji, gdy jest za mało pokarmu dla obojga bliźniąt. Powstaje pytanie, czy lepiej jest jedno z nich karmić całkowicie piersią, a drugie tylko z butelki, czy też karmić oboje naprzemiennie raz piersią, raz z butelki. Zazwyczaj robi się to drugie, jeśli jednak jedno z bliźniąt jest wyraźnie mniejsze od drugiego, to należy rozważyć taką koncepcję, aby mniejsze karmić wyłącznie piersią. Karmienie piersią obojga bliźniąt, a następnie dokarmianie, zabiera dużo czasu. Z chwilą urodzenia bliźniąt wskazane jest ściąganie pokarmu z piersi po każdym karmieniu w celu zwiększenia jego wytwarzania. Należy to robić przez 2 do 3 tygodni.

Niedostateczny przyrost wagi ciała

Najbardziej prawdopodobną przyczyną niedostatecznego przyrostu wagi ciała jest niedożywienie. Obserwowano niemowlęta, które nie przybierały w sposób zadowalający na wadze, chociaż matka miała dużo pokarmu. Może to być następstwem niezbyt długiego przystawiania noworodka do piersi. Chciałby on ssać więcej, jednak nie pozwala mu się na to. Czasami niemowlę nie przybiera na wadze, ponieważ zasypia, zanim wyssie wystarczającą ilość pokarmu. Jedną z przyczyn niedostatecznego przyrostu wagi ciała może być długotrwała rodaka z matką, powodująca u dziecka uczucie osamotnienia. W czasie leczenia niemowlęta mogą słabiej przybierać na wadze. Częstą przyczyną zbyt wolnego przyrostu wagi ciała w lecie jest zbyt ciepłe ubieranie niemowląt. Dziecko traci z potem tyle płynów, że mimo przyjmowania wystarczających ilości pokarmu, nie przybiera na wadze. Dziecko, które wymiotuje lub ma jakiekolwiek, nawet banalne, zakażenie skóry lub układu oddechowego, nie będzie w sposób zadowalający przybierać na wadze.